Springdance 2012 – lichamelijke sculpturen op zoek naar nieuwe waarden

[Elien van Riet]

Voor de opening van de 28e editie van Springdance, een jaarlijks internationaal festival over eigentijdse dans en performance, op 19 april 2012 kondigde Bettina Masuch aan dat het festival de grenzen van de consumptiemaatschappij wil opzoeken met sculpturale lichamen en lichamelijke sculpturen. Met het programma wil Masuch de bezoeker niet als consument benaderen om daarmee kunst en cultuur tot goederen bombarderen met enkel economische waarde. Inspiratie, daar draait het om!

Met een interdisciplinair programma van diverse talentvolle pioniers wil Masuch het publiek de vraag stellen: 'Hoe willen we leven?'. Als schrijver voor Domein voor Kunstkritiek vind ik dit interessant omdat de vraag een verlangen impliceert naar nieuwe waarden, een hunkering naar inspiratie. Immers, als we niet willen appelleren aan economische waarden, aan welke waarden dan wel? Deze zoektocht naar nieuwe waarden raakt onze zeitgeist en doet denken aan een uitspraak van Slavoj Zizek: “rare are those who dare even to dream utopian dreams about possible alternatives [to capitalism]”. Een dergelijk alternatief op het kapitalisme, en op de commercialisering van de kunst, heeft Masuch nog niet te bieden in haar speech. Volgens haar zou het programma uitkomst moeten bieden. Welke beloftes heeft de opening voor het publiek in petto?

De avond opent officieel met The Rodin Project van Russell Maliphant in Stadsschouwburg Utrecht (en eerder op de avond informeel met I-ON van Ivo Dimchev in Theater Kikker). The Rodin Project is breed uitgemeten in de media, de titel is marketingtechnisch goed gekozen en belooft een ware synergie van dans en beeldende kunst. Op de cover van het Spingdance magazine prijkt het robuuste lichaam van danser Dickson Mbi, als uit brons gegoten. 'Dansen op Rodin', kopt de Volkskrant, 'Springdance eert Rodin', lezen we in de Telegraaf, 'lichaamssculpturen', kondigt de Theaterkrant aan – kan de voorstelling deze verwachtingen waarmaken?

Het eerste deel is een ode aan het werk en het leven van Auguste Rodin. Het opent neoclassicistisch met vier witte zuilen en een rotsenwand van witte draperieën, waarmee ook de zes dansers zijn omwikkeld. De oud-Griekse gewaden wekken de suggestie dat het publiek in Rodin's atelier is beland. De rotsenwand neemt het publiek vervolgens mee op kruistocht naar de Hellepoort, een reusachtige monumentale bronzen deur waarvan de naam ontleend is aan het verhaal van Dante Alighieri. Het is een werk dat Rodin niet voltooide omdat hij nooit kon besluiten ermee op te houden. Eén voor één komen de dansers als traditionele naaktfiguren voorbij, in draaibewegingen hun driedimensionaliteit tonend. Maliphant vormt hier een spannend contrast tussen het impressionistische spel van licht, tijd en materie, en een danstaal die voortkomt uit capoeira en urban dance. En dan is het met name Mbi die middels popping de disciplines overstijgt en in elke bevriezing een prachtig sculptuur creëert. Precies zoals Maliphant heeft bedoeld.

Het tweede deel laat echter zien dat Maliphant moeite had om zijn idee consequent door te voeren. De witte draperieën zijn vervangen door een zwart hoekig decor. Op een enkele scene na lijken de dansers alle beelden reeds te hebben gevormd in deel één en zichzelf niet artistiek opnieuw te kunnen uitvinden. Ook de bewegingen uit capoeira en urban dance gaan vervelen. Op één scene na waarin danseres Jennifer White 'de baadster' imiteert, is Rodin hier voltooid verleden tijd. Hiermee lijkt Rodin vooral een marketingstunt, in plaats van een integrale inspiratiebron te zijn geweest voor Russell Maliphant. Is dat het antwoord waar Bettina Masuch naar op zoek is?

Dan biedt Ivo Dimchev een steviger alternatief. Met I-ON toont hij zich een uniek kunstenaar en in staat om het publiek tot het einde in het ongewisse te laten over de aard van de voorstelling – bezoekt het een museum, een popconcert of een performance? Radicaal en agressief consumeert hij kunstobjecten van beeldend kunstenaar Franz West. Hij likt de objecten, masturbeert erop en zingt ermee. Pervers en virtuoos shockeert hij het publiek door vleselijk contact te maken met objecten die geen functie hebben. Wat voor waarden heeft Dimchev hiermee te bieden?

Het werk is niet van economische waarde, maar van experimentele waarde. Laten we speels op zoek gaan naar alternatieven waarin object en mens aan elkaar gelijk worden gesteld, lijkt het voorstel te zijn van Dimchev. Echter, in zijn tastbare, muzikale en perverse wereld verleiden de objecten Dimchev tot commercie. Ze brengen hem het hoofd op hol, hij consumeert zich suf. Met I-ON treedt hij dus niet buiten het domein van de consument.

Noch Russel Maliphant, noch Ivo Dimchev hebben een alternatief voor economische waarden weten te vinden. Ze vormen de opening van Springdance, het begin van een zoektocht naar een nieuwe betekenis van de kunsten. Gelukkig staan er nog andere pioniers op het programma, zoals Meg Stuart, Tino Sehgal en Ibrahim Quarashi. De komende week ga ik kijken welke nieuwe horizonten zij kunnen ontsluiten.